Memur Alımlarında Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Rehberi

ÖSYM tarafından gerçekleştirilen KPSS tercih sonuçlarının açıklanması veya kurumların kendi bünyelerinde açtığı münhal kadro ilanlarının ardından adayları en az sınav kadar heyecanlandıran bir süreç başlıyor: Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması. Kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak kişilerin tabi tutulduğu bu detaylı inceleme, adayların akıllarında "Güvenlik soruşturmasında nelere bakılır?", "Eski davalar memuriyete engel mi?", "Süreç kaç gün sürer?" gibi pek çok soru işaretini beraberinde getiriyor. Resmi mevzuat hükümleri doğrultusunda hazırladığımız bu kapsamlı rehber, kamu personeli adaylarının süreçte karşılaşacağı tüm aşamalara ışık tutuyor.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?

Kamu hizmetlerinin etkin, güvenilir ve kesintisiz bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla devlet kadrolarına atanacak kişilerin sadakat, tarafsızlık ve güvenilirlik şartlarını taşıyıp taşımadığı detaylı bir inceleme ile belirlenir. Bu süreç, temelde iki farklı aşamadan oluşur:

Arşiv Araştırması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat birimlerinde adli veya önleyici nitelikteki fiillerde kaydının bulunup bulunmadığının, hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ile devam eden veya sonuçlanmış ceza soruşturması ya da kovuşturması olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.

Güvenlik Soruşturması: Arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak; kişinin yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olup olmadığının, kamu görevine atanması durumunda gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişiminde sakınca bulunup bulunmadığının yerinde ve saha araştırmasıyla tespit edilmesidir.

Yasal Dayanak: 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu

Anayasa Mahkemesi'nin geçmiş yıllarda verdiği iptal kararlarının ardından kamu personel alımındaki bu süreç, 17 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile yasal güvenceye kavuşturulmuştur.

Kimlere Hangi İnceleme Yapılır?

Mevzuata göre kamu kurum ve kuruluşlarında ilk defa veya yeniden göreve başlayacak tüm personel için arşiv araştırması yapılması zorunludur. Ancak bazı özel ve kritik kadrolar için bu inceleme daha da derinleştirilerek güvenlik soruşturması boyutuna taşınır.

İnceleme Süreci Nasıl İşler? Adım Adım Aşamalar

Adayların atama kararlarının kesinleşmesi için izlenen bürokratik süreç şu adımlardan oluşur:

Belge Teslimi ve Talep Oluşturma: Aday, kamu kurumuna yerleştiğinde istenen evraklar arasında yer alan "Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Formu"nu eksiksiz doldurur. Atamayı yapacak kurum, talebi yetkili birimlere iletir.

Bilgi Toplama: İnceleme yapmaya yetkili birimler (Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Mahalli Mülki İdare Amirliği) kendi arşivlerinde ve adli kayıtlarda tarama yapar.

Verilerin İletilmesi: Elde edilen bilgi ve belgeler, herhangi bir yorum yapılmaksızın sadece somut olgular halinde atamayı yapacak olan kurumun bünyesindeki "Değerlendirme Komisyonu"na gönderilir.

Değerlendirme Komisyonu Kararı: En az 5 kişiden oluşan komisyon, gelen verileri 7315 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik çerçevesinde inceler ve adayın memuriyete uygun olup olmadığına karar verir.

Arşiv Araştırması ve Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır?

Adayların en çok merak ettiği hususların başında inceleme esnasında hangi verilerin dikkate alındığı gelmektedir. Mevzuata göre incelenen temel parametreler şunlardır:

1. Adli Sicil ve Arşiv Kayıtları

Kişinin e-Devlet üzerinden alabileceği adli sicil kaydının (sabıka kaydı) ötesinde, Adalet Bakanlığı Adlı Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü'ndeki arşiv kayıtları incelenir. Ertelenmiş cezalar, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararları ve silinmiş sabıka kayıtları da bu kapsamda değerlendirmeye tabi tutulur.

2. Devam Eden veya Sonuçlanan Soruşturma / Kovuşturmalar

Hakkında açılmış bir ceza soruşturması (savcılık dosyası) veya kovuşturması (mahkeme davası) olup olmadığı kontrol edilir. Takipsizlik (KYOK) veya beraat ile sonuçlanan dosyalar da veri olarak komisyona sunulur.

3. Terör Örgütleri İltisak ve İrtibatı

Kişinin Anayasa ve kanunlara sadakat yükümlülüğü doğrultusunda; FETÖ, PKK, DEAŞ gibi terör örgütleriyle iltisaklı (bitişik/bitişiklik) veya irtibatlı (bağlantılı) olup olmadığı tespit edilir.

4. Aile Bireylerinin Durumu Etkiler mi?

7315 sayılı Kanun uyarınca arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması şahsidir. İnceleme doğrudan memur adayının kendisini kapsar. Anne, baba veya kardeşlerin adli kayıtları kural olarak adayın memur olmasına engel teşkil etmez. Ancak gizlilik dereceli çok özel kurum alımlarında (MİT, TSK gibi) mevzuatın elverdiği sınırlar dahilinde ailevi irtibatlar da güvenlik konsepti gereği bütüncül olarak ele alınabilmektedir.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Sonuçlanırsa Ne Yapılmalı?

Değerlendirme Komisyonu tarafından soruşturması olumsuz değerlendirilen adayın ataması yapılmaz veya yapılmışsa iptal edilir. Bu durum adaya yazılı olarak tebliğ edilir. Tebliğ tarihinden itibaren adayın hukuki hakları başlar:

İptal Davası Açma: Kararın adaya tebliğ edildiği günden itibaren 60 gün içinde yetkili İdare Mahkemesinde "Atama Yapılmaması İşleminin İptali" talebiyle dava açılmalıdır.

Yürütmeyi Durdurma Talebi: Açılacak davada, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğuracağı gerekçesiyle "Yürütmeyi Durdurma (YD)" talep edilmesi sürecin hızlanması açısından büyük önem taşır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kaç gün sürer?

Mevzuata göre yetkili birimlerin bilgi ve belgeleri kuruma iletme süresi 30 iş günüdür. Ancak komisyon değerlendirmesi ve kurum içi işlemlerle birlikte toplam süreç ortalama 1 ila 3 ay arasında tamamlanmaktadır.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı memuriyete engel midir?

7028 ve 657 sayılı Kanun hükümleri gereğince, kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası alınmadığı sürece ya da yüz kızartıcı suçlar (hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet vb.) kapsamında olmadığı sürece HAGB kararları tek başına memuriyete engel teşkil etmez.

Sosyal medya paylaşımları güvenlik soruşturmasında incelenir mi?

Güvenlik soruşturması kapsamında kişinin açık kaynak araştırmaları yapılabilir. Terör örgütü propagandası içeren, devletin birliğini ve bütünlüğünü hedef alan sosyal medya paylaşımları olumsuz değerlendirme sebebi sayılabilir.

Güvenlik soruşturması formunda nelere dikkat edilmelidir?

Formda istenen tüm bilgilerin doğru, eksiksiz ve güncel olarak doldurulması gerekir. Yalan veya eksik beyanda bulunulması, tespit edildiği takdirde soruşturmanın olumsuz sonuçlanmasına yol açabilir.

Beraat ettiğim bir dava güvenlik soruşturmasında karşıma çıkar mı?

Beraat kararları arşiv araştırması raporunda yer alır; ancak suçsuzluk karinesi gereğince beraat edilen bir dava tek başına atamanın iptal edilmesine gerekçe gösterilemez.